Աշխարհաքաղաքական ճարտարապետությունը և «Սուննիական ՆԱՏՕ»-ի ռազմավարական որոշիչները

ԱՌՎԱԿ կենտրոնի մեկնաբանությունը, 04.05.2026 թ.^[1]

1. Բանակցային գործընթացը և առանցքային հակասությունները

2026թ. սկզբից համաշխարհային ԶԼՄ-ներում արձանագրվում է տեղեկությունների հայտնվելը Թուրքիայի, Պակիստանի և Սաուդյան Արաբիայի Թագավորության միջև նոր ռազմաքաղաքական միավորում ստեղծելու հարցով գաղտնի խորհրդակցությունների մասին։

Ստացվող տվյալների վերլուծությունը վկայում է բանակցային գործընթացում էական դժվարությունների մասին, որոնք պայմանավորված են պահպանվող միջպետական հակասություններով՝ չնայած նման դաշինք ձևավորելու հարցում կողմերի արտահայտված ռազմավարական շահագրգռվածությանը:

2026 թ. հունվարից թուրքական ծագման ներքին տեղեկատվության համաձայն՝ դաշինքի հիմնարար չափանիշները դիտարկվել են որպես գործնականում համաձայնեցված ու միայն մանրամասն տեխնիկական մշակում են պահանջում։ Սակայն գարնանային շրջանից արաբական ալիքներով տեղեկություններ են ստացվել միության ճարտարապետության հետ Էր Ռիադի սկզբունքային անհամաձայնության մասին, միություն, որը ենթադրում է Անկարայի առաջնորդությունը։

Գործընթացի դինամիկան վկայում է դաշինքի հաստատութենակացման հարցում Թուրքիայի փութաջան մոտեցման մասին, այն դեպքում, երբ Սաուդյան Արաբիան ծայրահեղ շրջահայացություն է ցուցաբերում։ ՍԱԹ-ի նման դիրքորոշումը թելադրված է Իրանի շուրջ իրավիճակի սրմամբ և խորացող իրանական ճգնաժամի պայմաններում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական փոխդասավորության անորոշության բարձր աստիճանով։

2. Թուրքիայի ռազմավարական դրդապատճառը. ՆԱՏՕ-ի այլընտրանքի որոնում

Ակնհայտ է թվում, որ ներգրավված կողմերից յուրաքանչյուրն առաջնորդվում է էական դրդապատճառներով՝ հաշվի առնելով այդ դաշինքի հիմնադրման հեռանկարները: Թուրքիան, խորը մտահոգություն հայտնելով ՆԱՏՕ-ի կառույցների համակարգային քայքայման և դաշնակիցների նկատմամբ ԱՄՆ-ի վերջնագրային քաղաքականության հետևանքով կազմակերպության ապաինտեգրման հնարավոր սպառնալիքի կապակցությամբ, առարկայորեն ստիպված է հավաքական անվտանգության այլընտրանքային մեխանիզմների որոնում նախաձեռնել: Անկարայի համար Հյուսիսատլանտյան դաշինքի համահարթեցումը կրիտիկական ռիսկեր է ստեղծում՝ կապված «միջուկային զսպման» երաշխիքների կորստի, առաջատար պաշտպանական-արդյունաբերական տեխնոլոգիաների հասանելիության զգալի սահմանափակման և ազգային պաշտպանական ներուժի ընդհանուր թուլացման հետ: Այս գործընթացներն ընթանում են տարածաշրջանում «իսրայելական ծավալապաշտության» ակտիվացման համապատկերում, որը թուրքական ղեկավարությունը մեկնաբանում է որպես Մերձավոր Արևելքում Վաշինգտոնի ռազմավարական առաջնահերթությունների հիմնարար վերափոխման վկայություն: Մակրոտարածաշրջանում՝ Կենտրոնական Ասիայից մինչև Աֆրիկա, Անկարայի ռազմաքաղաքական հավակնությունների ծավալը ներկայումս բավարար չափով չի ամրապնդվում սեփական պաշտպանական պաշարի համարժեք մակարդակով։ Այդ կապակցությամբ թուրքական քաղաքական վերնախավերն «Ասիական դաշինքի» նախագիծը դիտարկում են որպես ռազմավարական գործիք, որը կոչված է եթե ոչ ամբողջությամբ չեզոքացնել ՆԱՏՕ-ի հնարավոր փլուզումից առաջացած ծախսերը, ապա ապահովել անվտանգության նոր ճարտարապետության ձևավորում, ինչը թույլ կտա պահպանել աշխարհաքաղաքական ստատուս-քվոն, որը ձեռք է բերվել Հյուսիսատլանտյան դաշինքին անդամակցության շրջանակներում:

3. Պակիստանի գործոնը. գոյութենական մարտահրավերներ երկու ճակատով

Պակիստանի համար վերոնշյալ դաշինքի ստեղծման հարցով խորհրդատվական գործընթացին առավել ակտիվ մասնակցության պատճառ է դարձել Հնդկաստանի հետ զինված բախումը 2025 թ. մայիսին։ Տվյալ միջադեպը հաստատել է ձգձգված սրացման փոխակերպումը ռազմական գործողությունների ներունակ թատերաբեմի աշխարհագրության էական ընդլայնման փուլի։ Սահմանային միջադեպերի նախկին բնույթը փոխարինվել է կողմերի կողմից հակառակորդի խորը թիկունքում գտնվող օբյեկտներին հարվածներ հասցնելու պրակտիկայով՝ ռազմաօդային ուժերի, բալիստիկ սպառազինության և մեծ հեռահարության միջոցների ակտիվ կիրառմամբ: Նման դինամիկան Իսլամաբադին ստիպեց արմատապես վերանայել Նյու Դելիի հետ դիմակայության ռազմավարությունը՝ գիտակցելով սեփական ներուժի սահմանափակությունն ի դեմս Հնդկաստանի ռազմական հզորության համակարգված ամրապնդման և բարձր ինտենսիվությամբ երկարատև պատերազմ վարելու նրա պատրաստակամության։ Թուրքիայի և Սաուդյան Արաբիայի հետ հավաքական պաշտպանության համակարգի ձևավորման հարցում Պակիստանի համար լրացուցիչ խթան հանդիսացավ Աֆղանստանի հետ հարաբերությունների ապակայունացումը։ Իսլամաբադում կարծում են, որ Քաբուլը, որը գտնվում է «Թալիբան» շարժման վերահսկողության ներքո, ոչ միայն ակտիվ գործընկերություն է զարգացնում Հնդկաստանի հետ, այլև աջակցություն է ցուցաբերում Պակիստանի ներսում գործող ծայրահեղական ուժերին, առաջին հերթին՝ պուշթունական շրջաններում:

Աֆղանա-պակիստանյան սահմանին 2026 թ. փետրվար-մարտ ամիսների ինտենսիվ սրացումը, որն ուղեկցվել է ռազմավարական նշանակության օբյեկտների ուղղությամբ հարվածներով, բացահայտել Է Իսլամաբադի անկարողությունն ինքնուրույն կայունացնելու արևմտյան սահմանները և ազդելու Աֆղանստանի ներսում տեղի ունեցող արմատական գործընթացների վրա։ Պակիստանի աշխարհաքաղաքական կայունությունը լուրջ սպառնալիքի տակ է. երկիրը փաստացի գտնվում է ապակայունացված հարևանի և թշնամական Հնդկաստանի միջև: Իրավիճակը սրվում է ներքին կրոնական ծայրահեղականության, անջատողական տրամադրությունների և երկարատև սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի պատճառով: Այս պայմաններում կայուն ռազմաքաղաքական դաշինքի մեջ մտնելը դիտարկվում է որպես խիստ անհրաժեշտ հիմք տարածաշրջանային հավասարակշռության պահպանման և ազգային անվտանգության ապահովման համար։

4. Սաուդյան Արաբիա. զենքի ներմուծումից անցում հավաքական անվտանգության ռազմավարության

Ձևավորվող դաշինքին մասնակցելու Սաուդյան Արաբիայի շահագրգռվածությունը մեծապես պայմանավորված է Իրանի և Իսրայելի հետ նրա հարաբերությունների բարդությամբ, ինչպես նաև ԱՄՆ ռազմավարության փոփոխության համապատկերում անվտանգության նոր երաշխիքների որոնմամբ: Թրամփի վարչակազմի կողմից իրականացվող «անվտանգության նոր հայեցակարգը» ենթադրում է Մերձավոր Արևելքում Վաշինգտոնի անմիջական ռազմական ներկայության կրճատում և տարածաշրջանային կայունության համար պատասխանատվության փոխանցում տեղական դաշնակիցներին:

Անկարայի և Իսլամաբադի համեմատ Էր Ռիադը ռազմական առումով պակաս ինքնաբավ է և պատմականորեն չի ապավինել իր աշխարհաքաղաքական շահերի իրականացման ուժային մեթոդներին: Չնայած ամերիկյան սպառազինությունների խոշորագույն ներկրողի իր կարգավիճակին՝ ներառյալ 2025 թ. մայիսին կնքված $140 մլրդ արժողությամբ տեխնիկայի մատակարարման և ԱՄՆ տնտեսությունում $600 մլրդ ներդրումների վերաբերյալ լայնածավալ համաձայնագրերը, Թագավորությունը կանգնած է լուրջ մարտահրավերների առջև:

Եմենի հութիների դեմ ոչ արդյունավետ ռազմարշավի փորձը և Պարսից ծոցում սրացման ընթացքում իրանական կողմի հասցրած զգալի վնասը հստակ ցույց տվեցին միապետության խոցելիությունը։ Ակնհայտ է, որ նույնիսկ ժամանակակից բարձր տեխնոլոգիական սարքավորումները չեն երաշխավորում ՍԱԹ-ի պաշտպանունակության անհրաժեշտ մակարդակը տարածաշրջանում առաջնորդական առաջադրանքների ինքնուրույն կատարման համար՝ առանց հենվելու բազմակողմ պաշտպանական կառույցների վրա:

Ռազմաքաղաքական կայունության ապահովման հավաքական մեխանիզմների որոնումը ՍԱԹ-ի համար կենսական անհրաժեշտության է վերածվում Միացյալ Նահանգների կողմից Պարսից ծոցի գոտում իր ռազմական ներկայության հնարավոր վերանայման չափանիշների համապատկերում՝ լինի դա նոր պաշտպանական դոկտրինի շրջանակներում կամ որպես հակաիրանական արշավի անհաջող ավարտի հետևանք: Այդ կապակցությամբ Էր Ռիյադը պատրաստակամություն հայտնեց քննարկելու «Ասիական ՆԱՏՕ»-ի դերին հավակնող եռակողմ դաշինքի ձևավորման մասին նախաձեռնությունը։

Բանակցային գործընթացին սաուդյան իշխանությունների մասնակցությունը, հավանաբար, թելադրված է ոչ այնքան ընթացիկ փուլում տվյալ ձևաչափից նրանց ունեցած բարձր ակնկալիքներով, որքան որ ռազմավարական խուսավարման համար տարածություն ստեղծելու և արտաքին քաղաքական հանգամանքների վերջնական փոփոխության դեպքում դաշինքին անդամակցելու հնարավորությունն ամրագրելու ձգտմամբ: Փորձագիտական հանրույթի կարծիքով, Էր Ռիադին միություն հրավիրելու համար առանցքային նախապայման է դարձել այն բանի գիտակցումը, որ արտաքին ռազմական պաշարներին ապավինելը միապետության համար գոյատևման այլընտրանք չունեցող պայման է, որն ամուր արմատավորված է նրա պետականության ավանդույթներում:

Այս համատեքստում ՍԱԹ-ը հետևում է առավել ունևոր պետական կազմավորումների պատմական ուղուն, որոնք մի շարք առարկայական ու ենթակայական պատճառներով հակված են կողմնակի ուժերի ներգրավմամբ փոխհատուցել սեփական անվտանգության պակասը և իրացնել իրենց աշխարհաքաղաքական հավակնությունները:

5. Ներուժների սիներգիան և դերերի բաշխումն ապագա դաշինքում

Նոր դաշինքի նախագիծը, որը նախաձեռնել են Անկարան և Իսլամաբադը, հիմնված է Սաուդյան Արաբիայի հսկայական ֆինանսական և էներգետիկ պահուստների ռազմավարական օգտագործման վրա: Փորձագիտական համայնքի գնահատմամբ, բլոկի ճարտարապետությունը կառուցվում է յուրաքանչյուր մասնակցի եզակի ներուժի փոխադարձ համալրման սկզբունքի վրա՝ ընդհանուր հզորությունն առավելագույնի հասցնելու համար: Այս սիներգիայի շրջանակներում դերերի բաշխումը հետևյալն է.

• Սաուդյան Արաբիան, հանդես գալով որպես «անվտանգության հիմնական սպառող», ապահովում է դաշնակիցների մուտքն իր լայնածավալ ֆինանսական ակտիվներ.
• Պակիստանն առանցքային ներդրում է կատարում իր զինված ուժերի միջուկային բաղադրիչի տեսքով, փաստորեն, ստանձնելով «միջուկային հովանոցի» գործառույթները և դաշինքը կերպափոխելով որպես լիարժեք մայրցամաքային և գլոբալ «ուժի բևեռի».
• Թուրքիան ստանձնում է մտավոր ու տեխնոլոգիական միջուկի դերը, ապահովելով նորարարության մշակումը պաշտպանության ոլորտում և առաջավոր արևմտյան ստանդարտների ներդրումը զինված ուժերի շինարարության մեջ, ինչպես նաև անվտանգության ընդհանուր փիլիսոփայությունը.

Ստեղծված աշխարհաքաղաքական իրավիճակն այդ երկրներին ստիպում է մշակել հավաքական պաշտպանության համակարգի ձևավորման հայեցակարգ, համակարգ, որը վերլուծաբանները հաճախ անվանում են «Ասիական» կամ «Սուննիական ՆԱՏՕ»։

Այնուամենայնիվ, երկկողմ համագործակցության ինտենսիվությունը ինքնին չի հանդիսանում լայնածավալ բազմակողմ կոալիցիայի գործունակության ավտոմատ երաշխիք։ Օրինակ են Սաուդյան Արաբիայի և Պակիստանի երկարամյա դաշնակցային հարաբերությունները, որոնք զարգանում են 1950-ականների սկզբից։ Այդ գործընկերության բարձրակետը «Փոխադարձ պաշտպանության ռազմավարական համաձայնագրի» կնքումն էր 17.09.2025 թվականին։ Այս գործընկերության կրիտիկական կետը դարձավ 17․09․2025 թ․ կնքված «Փոխադարձ պաշտպանության ռազմավարական համաձայնագիրը»։ Տվյալ փաստաթուղթը չի սահմանափակվում տեխնոլոգիական փոխանակմամբ և զենքի մատակարարման պայմանագրերով, այլ նաև դե-յուրե հաստատում է պարտավորություն՝ անմիջականորեն մասնակցելու ռազմական գործողություններին, եթե կողմերից որևէ մեկի համար առաջանա սպառնալիք։

 Գործընկերության ոչ պակաս խորը մակարդակով է բնութագրվում Իսլամաբադի և Անկարայի ռազմաքաղաքական փոխգործակցությունը։ Այս հարաբերությունների պատմական հիմքը դրվել է դեռևս 1920-ական թվականներին, երբ Արևմտյան Հնդկաստանի մահմեդական համայնքներն (որոնց տարածքում հետագայում առաջացել է Պակիստանը) զգալի ֆինանսական աջակցություն էին ցուցաբերում Քեմալ Աթաթուրքի գլխավորած թուրքական ազգային շարժմանը: 1958-ին համագործակցությունը համաձայնագրի ստորագրման միջոցով ստացավ պաշտոնական կարգավիճակ, որը հիմք հանդիսացավ ՍԵՆՏՈ բլոկի համար («Բաղդադի դաշնագիր»), որի շրջանակներում երկու մայրաքաղաքներն էլ ապահովեցին Ասիայում ԱՄՆ ռազմավարական դաշնակիցների կարգավիճակը:

Կապերի աննախադեպ ամրապնդման նոր փուլը տեղի է ունեցել 2017–2025 թվականներին։ Այդ ընթացքում կողմերը զգալիորեն ինտենսիվացրել են պաշտպանական գործընկերությունը՝ փոխգործակցության ձևաչափն ընդլայնելով դրանում Ադրբեջանի ակտիվ ներգրավվածության հաշվին։

Այնուամենայնիվ երկկողմ միությունների համակարգի առկայությունն ինքնին չի երաշխավորում ներունակ «Ասիական ՆԱՏՕ»-ի կայունությունը։ Տվյալ կառուցվածքը չի վերացնում խորը տարաձայնությունները Սաուդյան Արաբիայի և Թուրքիայի միջև, որոնք առաջացել են Մերձավոր Արևելքի սուննիական աշխարհում առաջնորդության համար նրանց պայքարում։ Այդ տարաձայնությունները լրացուցիչ սրվում են Կատարի հարցի և արաբական պետությունների ներքին գործերին միջամտելու՝ Անկարայի ձգտման պատճառով։

6. Եգիպտոսի ներառումը. նախագծի աշխարհատնտեսական չափումը

Հավանական է, որ Էր Ռիադի և Անկարայի երկխոսության մեջ միջպետական տարաձայնությունների կուտակային ազդեցությունն է կանխորոշել Եգիպտոսի ինտեգրումը դաշինքի ստեղծման խորհրդատվական գործընթացին: Ծանրակշիռ հիմք կա կարծելու, որ այս ձևաչափում Կահիրեի ընդգրկումը պնդել Է Սաուդյան Արաբիան՝ դրանով իսկ ձգտելով ամրապնդել «արաբական գործոնի» նշանակությունն ապագա կառույցի ճարտարապետության մեջ և հարթեցնել սեփական խոցելիությունը պաշտպանական բաղադրիչում։ Ավելին, եգիպտական կողմի միացումը ոչ միայն ընդլայնում է հավաքական անվտանգության համակարգի աշխարհագրական ընդգրկումը, այլև նախագծվող միությանը տալիս է ընդգծված աշխարհատնտեսական հարթություն։ Փորձագիտական հանրության գնահատանքով՝ Եգիպտոսի ներգրավվածությունն առաջին հերթին պայմանավորված է նրա յուրահատուկ աշխարհառազմավարական դիրքով և Սուեզի տարանցիկ զարկերակի նկատմամբ վերահսկողությամբ, որի ռազմավարական դերն առարկայորեն աճում է Պարսից ծոցում իրադրության ապակայունացման պայմաններում:

Ներկայումս Էր Ռիադն առարկայորեն մշակում է արևմտյան ուղղությամբ ածխաջրածինների արտահանման հոսքերի ռազմավարական բազմազանացման սցենարները, որոնք ենթադրում են դեպի Կարմիր ծովի պահեստարաններ հիմնական տարանցման վերակողմնորոշում՝ ճյուղավորված խողովակաշարային ենթակառուցվածքի կիրառմամբ: Սաուդյան ղեկավարության հաշվարկներում նախագծվող ռազմաքաղաքական դաշինքին Կահիրեի ինտեգրումը կոչված է ոչ միայն շեշտելու «արաբական ուղղագծի» սուբյեկտայնությունը, այլև ապահովելու ծովային հաղորդակցությունների համալիր անվտանգությունը: Նման փոխդասավորությունը դիտարկվում է որպես Թագավորության «արևմտյան թիկունքի» ամրապնդման կարևոր գործոն՝ Եմենի ուղղությունից և Պարսից ծոցի ջրային տարածքից բխող սպառնալիքների մշտական սրացման պայմաններում։

Եգիպտոսի ինտեգրման համար ֆինանսա-տնտեսական խթանները դաշինքում հստակորեն նկատելի են Թուրքիայի մեջ վերականգնված քննարկումների ֆոնին՝ կապված Ստամբուլի ջրանցքի նախագծի հետ, որի իրականացումը սկսվել էր 2021 թ. ամռանը։ Ըստ ամենայնի, թուրքական ղեկավարությունը ձգտում է ստեղծել սիներգիա նոր ջրանցքի և Սուեզի նեղուցի միջև՝ ձևավորելով գլոբալ ծովային տրանսպորտային մայրուղի։ Այս երթուղին կոչված է կապելու Հարավային Ասիայի, Հնդկական օվկիանոսի և Արևելյան Աֆրիկայի շուկաները եվրոպական մայրցամաքի հետ՝ միաժամանակ ապահովելով Պարսից ծոցի էներգակիրների կայուն և արդյունավետ լոգիստիկա դեպի Եվրոպայի սպառողներ արտահանման համար։

 Եգիպտոսի ինտեգրումն այս ձևաչափում ցույց է տալիս նախագծի աստիճանական զարգացումը զուտ պաշտպանական միությունից դեպի բազմակողմանի կառույց, որը հավաքական անվտանգության խնդիրները միավորում է լայնածավալ աշխարհատնտեսական հավակնությունների հետ։ Կահիրեն հանդես է գալիս որպես նշանակալից մասնակից՝ շնորհիվ շահավետ դիրքի, ռազմական ներուժի և բոլոր գործընկերների հետ կառուցողական հարաբերությունների համադրման: Հատուկ նշանակություն ունի 2024 թ. Թուրքիայի հետ կապերի կարգավորումը, ինչը թույլ է տվել հաղթահարել ձգձգված ճգնաժամը, որն առաջացել էր իշխանությունից նախագահ Մուհամեդ Մուրսիի հեռացվելու (2013 թ.) և բանտում մահանալու (2019 թ.) պատճառով: Դաշինքի ձևավորման գործընթացում Եգիպտոսի դիրքերի ամրապնդումը պայմանավորված է նրա ռազմավարական քաշով, ինչը Կահիրեն դարձնում է ձևավորվող տարածաշրջանային ճարտարապետության անփոխարինելի տարր:

7. Դաշինքի առաջնահերթությունները և ուժերի տարածաշրջանային հավասարակշռությունը

Ներկայումս նշված քառակողմ ձևաչափի շրջանակներում բանակցային գործընթացն աննախադեպ դինամիկա է ձեռք բերել և թևակոխել դիվանագիտական բաց ակտիվության փուլ, ինչը հաստատվում է արտաքին քաղաքական գերատեսչությունների ղեկավարների մակարդակով Իսլամաբադում (2026 թ. մարտի 29-ին և ապրիլի 14-ին) և Անթալիայում (2026 թ. մարտի 17-18-ին) հանդիպումների շարքով։ Չնայած փոխգործակցության ակնհայտ հաստատութենականացմանը, կողմերը ընդգծված զսպվածություն են ցուցաբերում պաշտոնական հռչակագրերում՝ ձգտելով հեռու մնալ տվյալ միավորման՝ որպես ընդգծված հականատօյական ուղղվածության ռազմաքաղաքական դաշինքի մասին մեկնաբանություններից: Այս առումով բնորոշ է Թուրքիայի արտգործնախարար Հաքան Ֆիդանի հայտարարությունը, որը խորհրդակցությունների Անթալիայի փուլի արդյունքներով ընթացիկ երկխոսությունը բնութագրել է բացառապես որպես «ճգնաժամային խորհրդակցությունների» մեխանիզմ: Նրա պնդմամբ՝ հանդիպումների օրակարգը պայմանավորված է ընթացիկ սրացման պայմաններում տարածաշրջանային սպառնալիքները կասեցնելու անհրաժեշտությամբ, այն դեպքում, երբ Իսրայելի հակազդմանն ուղղված միասնական ճակատ ձևավորելու մասին զանգվածային լրատվամիջոցների ենթադրությունները պաշտոնական հիմքեր չունեն:

Ակնհայտ է թվում, որ հենց նախագծվող միության հակաիսրայելական ուղղագիծն է հանդես գալիս որպես փորձագիտական-վերլուծական հանրության քննարկումների կենտրոնական օբյեկտ, ինչն էլ առաջացրել է Հաքան Ֆիդանի կողմից այդ դիրքորոշման պարզաբանման անհրաժեշտությունը։ Այնուամենայնիվ, համակարգային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ «իսրայելական գործոնը» միակ որոշիչ և բավարար դրդապատճառը չէ նման ծավալուն ռազմաքաղաքական ճարտարապետության ստեղծման համար, որն ուժի ինքնուրույն գլոբալ բևեռի կարգավիճակի է հավակնում։ Անշուշտ, Մերձավոր Արևելքում հրեական պետության հավակնությունները զսպելու հրամայականն ինտեգրված է դաշինքի օրակարգին, սակայն այն բացառիկ կամ գերիշխող առաջնահերթություն չէ: Կառուցվելիք բլոկի ռազմավարական նպատակահարմարությունը համալիր բնույթ է կրում և ենթադրում է ներուժների համախմբում՝ կանխելու անվտանգության համապարփակ անկումն Աֆրիկայից և Եվրոպայից մինչև Հարավային Ասիա՝ Իրանի շուրջ աննախադեպ սրման հետևանքով: Անվտանգության նախկին ճարտարապետության անշրջելի քայքայման և իր դասական ձևաչափով ՆԱՏՕ-ի փաստացի համահարթեցման պայմաններում մակրոտարածաշրջանը բախվել է ուժերի հավասարակշռության խախտմանը և թաքնված հակամարտային օջախների վերակենդանացմանը: Այս իրավիճակում «Ասիական ՆԱՏՕ» ստեղծելու նախաձեռնությունը տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական փոխդասավորության կայունացման, կրիտիկական սպառնալիքների կասեցման և առանցքային առևտրատրանսպորտային և պաշարային ներուժի նկատմամբ վերահսկողության հաստատման օրինաչափ փորձ է, որի ապակայունացումն անխուսափելիորեն կհանգեցնի եվրասիական տարածքի պետությունների համակարգային սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի։

Ամփոփում

Արևմտյան Ասիայի ամենամեծ և ազդեցիկ սուննիական երկրների նախաձեռնությունը՝ ստեղծել ուժի նման հավաքական բևեռ, գլոբալ մակարդակի լուրջ հայտ է։ Հարցը, թե որքան մեծ են այս նախագծի իրականացման հնարավորությունները, մնում է բաց և պահանջում է առանձին խորը վերլուծություն:

[1] Նյութի բնօրինակը (ռուս.) հրապարակվել է մեր կայքէջում 18.04.2026 թ.: